Tôi đi du học

Chào các bác,

Lúc gõ những dòng này, tôi đã rảo bộ trên những con đường ở nước Anh được hăm bảy ngày rồi (lúc hoàn thành thì đã hơn thế). Tôi đã gạch đầu dòng vài ý từ trước khi bay, định sẽ viết một bài khi đã vào học, dành cho những ai cũng cuồng chân như tôi.

Vào việc thôi!

_____

1, Về khóa học

Thiết kế vốn là ngành thực hành, nghề dạy lấy nghề. Tôi đoán những người đã làm thiết kế có lẽ sẽ thấy cạn kiệt năng lượng với các dự án thương mại tiếp nối nhau ở vài giai đoạn trong sự nghiệp. Giữ cho mình xuôi theo dòng chảy thị trường và để bản thân có không gian sáng tạo thỏa sức dường như luôn ở hai đầu cán cân. Vậy nên khi muốn chậm lại và đào sâu, tôi chọn vương quốc Anh, nơi có các khóa thạc sĩ với chương trình học được gói gọn trong một năm.

Thường, để chọn lựa, người ta tham khảo bảng xếp hạng các trường trên thế giới và khoanh vùng các trường hàng đầu. Tôi thì còn xét đến học phí, học bổng và cảm nhận chủ quan về sự hay ho trong đồ án của các sinh viên khóa trước. Sau khi lọc các thông tin chính chuyên trên web và lowkey stalk Instagram của các khóa, tôi rút ra được ba trường thú vị với mức học phí vừa túi là Birmingham City University, Nottingham Trent University và Kingston University London. Cả ba trường đều có thế mạnh về các ngành sáng tạo và có suất học bổng cho sinh viên quốc tế. Cả ba thành phố đều ở phần Trung - Nam nước Anh, nơi có mặt trời ghé thăm nhiều hơn một tẹo và cũng gần các trung tâm kinh tế.

Trải qua chín chín tám mốt chuẩn bị cùng chờ đợi, giờ thì tôi đang học khóa thạc sĩ Furniture and Product Design tại School of Art and Design, thuộc Nottingham Trent University (NTU).

2, Về học bổng

Nếu bạn không quá quan tâm về chi phí mà đang cần thời gian xử lý nhanh chóng, tôi xin đề cử học bổng từ Birmingham City University. Trường sẽ tự động xét dựa trên bảng điểm và bằng đại học của bạn mà không cần thêm một bài luận hay video trình bày về quan điểm và mục tiêu với khóa học. Thời gian từ lúc nộp hồ sơ đến khi có cả thư mời học và học bổng chỉ khoảng 10 – 15 ngày. Tuy nhiên, mức học phí cao nhất chỉ dừng ở £2,000 cho bằng Giỏi và £1,500 cho bằng Khá.

Nếu bạn hết mực tự tin vào khả năng đạt học bổng và sự may mắn trong việc xin visa, thì tôi lại đề cử Kingston University London. Trường chỉ có một mức học bổng duy nhất cho sinh viên quốc tế: £5,000. Sau 15 – 20 ngày nộp hồ sơ xin học, nếu bạn nhận được offer khi chưa đến deadline học bổng thì vẫn có cơ hội nộp video và chờ thêm khoảng 30 ngày nữa để biết kết quả. Dù Kingston nằm ở ngoại ô London thì vẫn là nơi dễ dàng cho bạn tiếp cận với các sự kiện sáng tạo, nghệ thuật và thuận tiện hơn nếu bạn muốn xin việc ở các văn phòng thiết kế hay công ty nội thất tiếng tăm.

Nếu bạn cần nắm chắc học bổng và cần dư dả thời gian cho việc xin visa, thì Nottingham Trent University (NTU) có lẽ là một lựa chọn ổn thỏa. Thời gian xử lý hồ sơ xin học của trường nằm trong tầm 10 – 15 ngày. Học bổng chia thành nhiều đợt để các bạn nộp sớm, có thư mời học từ sớm không phải đợi lâu. Thời gian trả kết quả học bổng khoảng 15 – 20 ngày. Tôi nhận được NTU International Merit Scholarship, cũng vui vẻ.

Ngay khi gửi Offer Letter, tất cả các trường đều sẽ yêu cầu người học đặt cọc một phần học phí để xác nhận vị trí của bạn trong khóa học. Chỉ khi bạn đã nộp khoản này, trường mới gửi tiếp Confirmation of Acceptance for Studies (CAS). Vì đây là tài liệu cần thiết để bạn có thể xin Student Visa, và thời gian chuyển tiền quốc tế thường tầm 10 – 15 ngày, nên bạn cần tính toán xem lúc nào nên chốt cọc, thời gian có dư dả để đợi học bổng không hay cứ lạc quan cọc trước rồi phóng lao theo lao.

Lúc thi IELTS, tôi có để ý British Council cũng mở học bổng cho thí sinh mỗi năm một lần. Năm nay IELTS Prize lại mở khá trễ - đến tháng 8 thì các bạn học khóa mùa thu hoặc mùa xuân 2024 mới có thể ứng tuyển. Giải Nhất của học bổng này ở Việt Nam rơi vào tầm £5,000, cũng đáng để thử.

3, Về quá trình chuẩn bị hồ sơ cho khóa học

Tựu trung, sinh viên các ngành thiết kế cần chuẩn bị các tài liệu sau:

(1) Personal Statement

Trong phạm vi 300 – 500 từ; trình bày về trải nghiệm cá nhân có liên quan đến chuyên ngành và lý do muốn tham gia khóa, khả năng đóng góp cho khóa học nói riêng và trường nói chung.

(2) Portfolio

Trong khoảng 10 – 20 trang, thể hiện các dự án chuyên ngành đã làm. Các trường cũng thường yêu cầu khoảng 3 – 5 trang trình bày phác thảo tay. Phần này mình thấy cũng vui bởi sau một thời gian đi làm thường ta không thể chỉ chăm chú vào sketch như lúc đi học mà phải trải đều năng lượng cho các giai đoạn. Vậy nên việc tập hợp phác thảo để sửa soạn cho chỉn chu cũng thú vị.

(3) Resumé

Showtime. Học vấn, kinh nghiệm làm việc, kinh nghiệm tình nguyện, các giải thưởng và sự công nhận đã đạt được. Thông tin liên lạc của những người giới thiệu (referee) – thường là một thầy cô từ khóa cử nhân và một đại diện từ phía doanh nghiệp mà bạn đã làm việc.

(4) Thư giới thiệu (Reference Letters)

Từ hai người giới thiệu nói trên. Trong trường hợp lý tưởng, bạn có thể thảo luận với người giới thiệu về cá tính mà bạn mong muốn được nhắc đến trong thư và để họ viết theo ngôn ngữ cá nhân. Ở Việt Nam, dường như quy trình sẽ ngược lại: các referee thường không có thời gian để viết thư giới thiệu cho từng sinh viên, nên mỗi bạn sẽ viết bản nháp trước và để họ xem lại rồi ký xác nhận.

Trong bốn tài liệu trên, portfolio và resumé là dễ thở với các bạn thiết kế hơn cả. Tôi đã dành ra một tuần để dàn trang và thêm một tuần nữa để nhờ bạn bè và người thân nhận xét, sau đó lại chỉnh sửa cả hình ảnh và nội dung. Mỗi trường sẽ có mỗi yêu cầu khác nhau – dù chỉ một chút, cho phần này. Tốt nhất là bạn xem xét toàn bộ yêu cầu từ những các trường nguyện vọng rồi dựng một sườn chung và thay đổi vài điểm cho phù hợp. Trong trường hợp của tôi, Birmingham Uni không có yêu cầu cụ thể, Kingston muốn portfolio khổ A3, NTU yêu cầu portfolio ở định dạng powerpoint. InDesign dấu yêu là nơi tôi nương náu mà múa ra ba file.

Personal statement, với tôi, là thứ nửa dễ nửa khó. Dễ ở việc nó là trải nghiệm cá nhân của mỗi người. Người đã đi làm, kinh qua một số dự án, rút ra vài bài học cho bản thân, quan tâm đến các vấn đề trong thiết kế có ảnh hưởng rõ rệt đến kinh tế, xã hội hay môi trường sẽ có cơ sở để hiểu ngành này cần gì.

Kỹ thuật viết thì lại có rất nhiều nguồn để tham khảo, mà phổ biến là STAR: đề cập Situation (Tình huống), Task (Nhiệm vụ của bạn lúc đó), A (Việc bạn đã thực sự làm) và R (Kết quả); cũng có thể thêm E – Evaluation (Đánh giá về kết quả). Còn khó, nằm ở việc: phải biết mình muốn gì.

Trong vài trăm ký tự, bạn phải giải thích cho trường lý do bạn gom góp của cải, năng lượng, tinh thần nhảy vào một khóa học. Nếu bạn thật sự muốn dành thời gian cho một khóa nâng cao, viết ra lý do không chỉ để thuyết phục người khác mà còn giúp bản thân định hướng rõ ràng. Sau đồ án tốt nghiệp hai năm, tôi mới đủ sương gió phong trần để thấy rằng mình muốn làm các dự án sáng tạo liên quan đến tính bền vững, tận dụng các nguồn vật liệu tự nhiên hồi phục mau chóng và các phương thức sản xuất ít tổn hại đến môi trường.

4, Về quá trình chuẩn bị hồ sơ visa

Nếu bạn đi du học lần đầu, tôi nhiệt liệt đề nghị bạn tìm một công ty tư vấn có thể hỗ trợ bạn trong quá trình làm hồ sơ xin visa. Bạn vẫn phải tự chuẩn bị tất cả giấy tờ, nhưng sẽ có thêm phần kinh nghiệm về thời gian hay những điều nên và không nên làm. Về phần mình, tôi làm việc với Alice Academy – các bạn có thể tham khảo nếu cần.

5, Về phương tiện di chuyển

Phần này chỉ nho nhỏ thôi nhưng là trải nghiệm mới mẻ với bản thân nên tôi cũng muốn ghi lại.

Từ Việt Nam sang Anh, tôi bay với Vietnam Airlines. Dù bạn có thể bay thẳng từ sân bay Tân Sơn Nhất hoặc Nội Bài đến London Heathrow nhưng những chuyến như thế cũng khá ít, nên chú ý đặt vé trước khoảng một tháng. Trong mười bốn tiếng trên mây tôi mới nhận ra đi hãng quốc nội cũng vui: đã không còn ở nhà nữa nhưng vẫn nghe tiếng Việt, xem như được tiễn thêm một đoạn dài.

Nottingham cách London khoảng hai tiếng đi tàu. Nếu bạn học NTU năm đầu tiên, trường sẽ cho bạn một vé xe coach từ sân bay Heathrow về bến xe ở Nottingham. Lúc nhận mail hướng dẫn đặt vé xe tôi cứ có cảm giác Harry Potter – cú gửi cho bạn thư mời và bạn kiếm xem Sân Ga 9 ¾ nằm ở chỗ nào. Từ bến xe về trung tâm thành phố bạn có thể bắt Uber khoảng £16 – tải app trước thì tốt.

6, Về ngôn ngữ

Nottingham là thành phố đông du học sinh nhất ở Anh, nên vào tuần đầu tiên tôi muốn cười ra nước mắt khi từ nhà ra đường cứ nói tiếng Việt. Thế là trước khi nhập học, tôi cũng sắp xếp tham gia một số sự kiện chào tân sinh viên của trường để tìm các bạn nước khác luyện nghe, luyện nói cho quen. Đến lúc nghe giảng thật ra cũng ổn vì thầy cô cũng quen với việc cả lớp gần như là sinh viên quốc tế nên sẽ để ý tốc độ nói, nội dung bài giảng cũng có hết trên bản trình chiếu và người học luôn có thể lên hệ thống trường tải về để xem lại. Đôi khi tôi vẫn lõm bõm khi các bạn Ấn nói tiếng Anh với ngữ điệu Hindi. Các bạn Phi té ra lại dùng tiếng Anh sõi hơn cả tiếng mẹ đẻ vì hệ thống giáo dục ở đó đã dùng tiếng Anh toàn bộ từ tiểu học.

Trong thời gian chuẩn bị, tôi đã thử tham gia một số khóa: lớp IELTS của Trung tâm Ngoại Ngữ Bộ Ngoại Giao - CEFALT, một khóa online của ila, một khóa ngắn Road to IELTS của British Council và cuối cùng là ba tháng luyện viết và nói với thầy Ian Monty - vietnamenglish.vn. Khóa nào cũng có cái hay riêng: học viên ở CEFAULT chủ yếu là học sinh THPT nên thầy cô dạy căn bản khá kỹ; các khóa online lại thích hợp hơn cho người đi làm, muốn tự sắp xếp thời gian; trong khi học một kèm một với người bản ngữ thì giúp bạn tự tin hơn. Khóa của thầy Ian lại thú vị ở chỗ, thầy sẽ dạy bạn cách nói và viết cho hiệu quả trước khi hướng dẫn làm bài thi IELTS, nên kiến thức có thể áp dụng cho các tình huống khác.

Phim ảnh và âm nhạc vẫn luôn là những nguồn kinh điển để tham khảo ngôn ngữ và hiểu thêm về văn hóa. Mà lại giải trí nữa các bạn ạ. Netflix thôi.

6, Bên lề

Tôi chắc rằng có ti tỉ blogger đã đề cập đến việc chuẩn bị tài chính và kỹ năng để đi du học. Thân là một người thực hành thiết kế, tôi nghĩ mình còn cần nuôi dưỡng đời sống tinh thần. Tôi bắt đầu tập ukulele thường xuyên hơn (nhìn lác lác thế chứ thật ra là có mục đích, haha); vẽ vời mà không liên quan đến công việc nhiều hơn; ra biển mọi lúc có thể; tiếp xúc với thiên nhiên thường xuyên hơn; v.v. Điều tôi muốn làm là tách mình ra khỏi guồng công việc luôn quay dồn, kéo bản thân về với những giá trị mà ta luôn biết là quan trọng nhưng thường bỏ lỡ vì những ưu tiên mang tính vật chất sinh tồn. Tôi nghĩ những việc nho nhỏ như thế này cũng đáng để lưu ý khi bạn lên kế hoạch bay đấy – ai mà biết đời này sẽ đưa ta về đâu?

7, Những ấn tượng đầu tiên về trường

Ấn tượng rất đầu tiên có lẽ là về thái độ niềm nở của tất tần tật các nhân viên ở NTU. Mặc cho tiếng Anh của bạn từ Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ hay nơi nào và vấn đề của bạn là gì thì họ vẫn kiên nhẫn lắng nghe với nụ cười trên môi và sẽ giúp bạn tìm cách giải quyết. Thầy cô và các chuyên viên kỹ thuật trong xưởng của ngành cũng có cách tiếp cận tương tự, ‘Em cứ hỏi đi, dù em nghĩ đó là ‘stupid questions’. Thà chúng ta giải quyết lúc nó còn là một câu hỏi…’.

Các ngành sáng tạo có phòng học nằm ở tòa Arkwright, là tòa có kiến trúc cổ kính – diễm lệ – lộng lẫy của City Campus. Tòa được xây từ năm 1877, phong cách Gothic, đã từng là thư viện thành phố, bảo tàng và cả một trường học. Thế cơ mà ngày đầu tiên tôi đi lạc. Hỏi staff dẫn đường hẳn hoi mà vẫn lạc. Tôi nghĩ chắc vì lối đi phong cách gothic… Cả lớp đứa nào cũng bảo kiếm ra được phòng học chính của khóa rồi thì đường đến mấy nơi khác tính ra cũng nhẹ nhàng hết cả.

Trường tổ chức một chuỗi các sự kiện chào tân sinh viên trong một tháng, kéo dài đến giữa tháng 10 cho khóa mùa thu. Có NTU Global Lounge để những cánh chim từ bốn phương trời về hót đủ thứ tiếng với nhau. Có NTU Gym để sinh viên có thể chạy trong nhà vào mùa đông. Có Boots Library miên man sách, kiêm luôn Safe House từ 9h tối đến 9h sáng hôm sau cho ai cần nơi trú ngụ an toàn.

Dù chỉ đang ở những tuần đầu tiên, tôi cảm thấy rằng chương trình học cho khóa MA: Furniture and Product Design được xây dựng có vẻ khá logic. Đồ án Lớn (Major Study Project) được khởi động ngay từ tuần thứ hai, sau các buổi giới thiệu, và song hành cùng với hai môn Design Tools và Design Research Methods để sinh viên thu thập kỹ năng cần thiết. Cạnh Arkwright là tòa Maudslay với workshop cùng máy móc làm mộc, chế tác kim loại, CNC và in 3D, vận hành bởi đội ngũ kỹ thuật viên có nền tảng lâu năm về sản xuất; phòng lab, phòng phác thảo cũng trang bị đầy đủ dụng cụ cần dùng để Design Tools thật sự sâu sát. Với Design Researchs, sinh viên được phép truy cập nguồn dữ liệu từ các database lớn – nơi có cả đại dương thông tin về thị trường. Bậc thạc sĩ cũng yêu cầu người học phải đọc các nguồn tài liệu hàn lâm, tìm kiếm vấn đề từ các báo cáo đáng tin và ghi chú nguồn rõ ràng trong bài luận – điều mà tôi luôn muốn làm trong những năm qua.

____

Tôi hi vọng chừng này thông tin đã hòm hòm để các bạn hình dung về chuỗi ngày tháng tôi chuẩn bị đi học. Còn cả ti tỉ chuyện mà tôi muốn viết ra, nhưng ngồi viết thì không ai làm bài cho.

Thế nhé, chúc thắng lợi.